Czy będąc na zwolnieniu lekarskim mogę wyjść do sklepu albo pojawić się w siedzibie pracodawcy? Już od stycznia 2026 r. odpowiedź na te pytania będzie dużo prostsza!

Projekt ustawy w toku…

Zmiany mają wejść w życie już od 1 stycznia 2026 r. Obecnie projekt znajduje się po czytaniu w Sejmie (możesz zapoznać się z nim klikając w ten link). Jeśli nie masz jednak czasu na śledzenie długiego tekstu, to dobrze trafiłaś/eś! Poniżej wszystkie najważniejsze informacje, zebrałem w tabeli porównując obecne i projektowane brzmienie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Obecnie	Wg projektu ustawy
Ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. (Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa).	Ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, w przypadku, gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy: wykonuje pracę zarobkową lub podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.
Określenie „praca zarobkowa” nie zostało zdefiniowane w przepisach ustawy oraz w przepisach innych ustaw z zakresu ubezpieczeń społecznych.	Pracą zarobkową, o której mowa w ust. 1 pkt 1, jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy.
Przepisy nie wskazują jakie czynności mogą być uznane za niezgodne z celem zwolnienia lekarskiego.   Z orzecznictwa wiemy, iż przeszkodą może być zarówno wykonywanie pracy zarobkowej (co przesądził ustawodawca), jak i inne zachowania ubezpieczonego utrudniające proces leczenia i rekonwalescencję (wyrok SN z dnia 27 maja 2021 r. II USKP 49/21).	Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy, o której mowa w ust. 1 pkt 2, są wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.
Obecnie przepisy relewantnych ustaw nie regulują szczegółowo postępowania w przypadku, gdy ubezpieczony jest uprawniony do zwolnienia od pracy z powodu choroby z co najmniej dwóch tytułów.   W uchwale SN z dnia 20 stycznia 1995 r. II UZP 38/94 wskazano, iż wykonywanie w czasie zwolnienia lekarskiego zatrudnienia w jednym z dotychczasowych zakładów pracy, przy jednoczesnym pobieraniu zasiłku chorobowego z innego zakładu, może być uznane za „wykonanie innej pracy zarobkowej” w rozumieniu art. 18 ust. 1, jeżeli ta praca: jest pracą w rozumieniu zarobkowym, stanowi czynności „uciążliwe, mogące przedłużyć okres niezdolności do pracy” albo jest „niezgodna z celem zwolnienia”. Czyli nie każde jednoczesne zatrudnienie automatycznie oznacza utratę prawa — kluczowe jest, czy warunki powyższe są spełnione.	W przypadku spełniania warunków do podlegania ubezpieczeniom społecznym z co najmniej dwóch tytułów do tych ubezpieczeń niezdolność do pracy z powodu choroby dotyczy każdego z tych tytułów, dla których odrębnie wystawia się zwolnienie od pracy. (Zasada)
	Jeżeli jednak praca zarobkowa w ramach określonego tytułu może być wykonywana z uwagi na rodzaj tej pracy, na żądanie ubezpieczonego można nie wystawić zwolnienia od pracy z tego tytułu. (Wyjątek)

Projekt wskazuje, że niezdolność do pracy jest pojęciem prawnym, a nie medycznym, a rzeczywisty stan zdrowia pracownika może uniemożliwić mu wykonywanie tylko ściśle określonych prac, jednocześnie nie wpływając na możliwość wykonywania innych prac.

Przykładem może być praca fizyczna i biurowa; pracownik cierpiący na chorobę uniemożliwiającą mu stabilny chód, i posiadający zwolnienie od pracy w charakterze magazyniera w sposób oczywisty może być zdolny do pracy na stanowisku spedytora która odbywa się przy komputerze i nie wymaga tak dużej mobilności jak stanowisko magazyniera. Oznacza to, że zgodnie z projektem pracownik będzie mógł przebywać na zwolnieniu chorobowym z tytułu jednej umowy, jednocześnie wykonując pracę na mocy innej, co na podstawie obecnych przepisów skutkuje znacznym ryzykiem pozbawieniem pracownika prawa do zasiłku. Czy to dobre rozwiązanie? Czas pokarze.

Co wolno obecnie a co po zmianach? – Przykłady

Dopuszczalne już dzisiaj: wykonanie niezbędnych czynności zapewniających podstawowe potrzeby życiowe, wyjazd do rodziny na okres leczenia (o ile zgłosiliśmy ten adres i on widnieje na zwolnieniu!) czy sporadyczne wyjście do sklepu, jeśli jest to konieczne dla chorego. Przykłady z orzecznictwa:

• pracownik, pomimo zwolnienia na depresję, był widziany nie „w miejscu zamieszkania” lecz na placu zabaw z dzieckiem, co jednak Sąd uznał nie było sprzeczne z celem leczenia, gdyż lekarz zalecił ruch i unikanie stresu (wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga z 24 października 2025 r. sygn. VII Ua 69/24);
• przypadek obrony pracy doktorskiej podczas zwolnienia lekarskiego z powodu zaburzeń psychicznych. Sąd uznał, że przygotowania do obrony i sama obrona mogły mieć negatywny wpływ na zdrowie, jednak w ocenie biegłych i sądu działania te nie naruszyły zakazu wykorzystywania zwolnienia niezgodnie z celem, gdyż miały charakter terapeutyczny i sprzyjały poprawie stanu psychicznego (wyrok Sądu Rejonowego w Olsztynie z 28 listopada 2017 r. sygn. IV U 153/16);

Co będzie możliwe po zmianach przepisów? Przede wszystkim czynności dnia codziennego zostały zapisane wprost, jako możliwe do wykonania, bez ryzyka zakwestionowania zwolnienia lekarskiego. Skończy się więc obawa przed kontrolą L4, np. podczas zakupów spożywczych. Po drugie, można będzie podjąć czynności incydentalne w pracy – np. wziąć udział w pilnej naradzie lub wideokonferencji jeśli sytuacja będzie tego wymagała. Brzmi rozsądnie?

Zbyt wiele nieobecności może być przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę

Swobodniejsze korzystanie ze zwolnienia lekarskiego może zachęcać do jego częstszego wykorzystywania. To może jednak skończyć się wypowiedzeniem umowy o pracę. Nawet bowiem usprawiedliwiona nieobecność w pracy, ale często się powtarzająca lub długotrwała, dezorganizująca proces pracy, może stanowić przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę.

Długotrwała choroba pracownika samodzielnie stanowi usprawiedliwioną przyczynę wypowiedzenia, gdyż zawsze powoduje niekorzystne skutki dla pracodawcy. Dezorganizacja pracy, spowodowana długotrwałą nieobecnością pracownika, może stanowić przyczynę wypowiedzenia umowy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2017 r. sygn. I PK 290/16).

W innym z wyroków, SN stwierdził: dezorganizacja pracy, spowodowana długotrwałą nieobecnością etatowca, może stanowić przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2006 r. sygn. I PK 305/05).

Zaciekawił Cię ten artykuł? 

Potrzebujesz obsługi prawnej swojej firmy, szkolenia albo reprezentacji w sądzie? Zachęcam do kontaktu ze mną. W tym celu kliknij >>> tutaj.