Czy będąc na zwolnieniu lekarskim mogę wyjść do sklepu albo pojawić się w siedzibie pracodawcy? Gdzie ZUS skontroluje chorego? Jakich informacji zażąda bezpośrednio od lekarza udzielającego świadczeń medycznych? Duże zmiany w zasadach udzielania i kontroli zwolnień lekarskich już od 13 kwietnia!

Czynności incydentalne oraz czynności dnia codziennego – dozwolone?

Zmiany mają wejść w życie już od 13 kwietnia 2026 r. Z tekstem ustawy możesz zapoznać się z nim klikając w ten link. Jeśli nie masz jednak czasu na śledzenie długiego tekstu, to dobrze trafiłaś/eś! Poniżej wszystkie najważniejsze informacje, zebrałem w tabeli porównując obecne i projektowane brzmienie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Obecnie	Od 13 kwietnia 2026
Ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. (Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa).	Ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, w przypadku, gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy: wykonuje pracę zarobkową lub podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.
Określenie „praca zarobkowa” nie zostało zdefiniowane w przepisach ustawy oraz w przepisach innych ustaw z zakresu ubezpieczeń społecznych.	Pracą zarobkową (…) jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy.
Przepisy nie wskazują jakie czynności mogą być uznane za niezgodne z celem zwolnienia lekarskiego.   Z orzecznictwa wiemy, iż przeszkodą może być zarówno wykonywanie pracy zarobkowej (co przesądził ustawodawca), jak i inne zachowania ubezpieczonego utrudniające proces leczenia i rekonwalescencję (wyrok SN z dnia 27 maja 2021 r. II USKP 49/21).	Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy, o której mowa w ust. 1 pkt 2, są wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.
Obecnie przepisy nie regulują tego ściśle. Kontrola jest prowadzona przede wszystkim pod adresem miejsca pobytu ubezpieczonego w czasie trwania niezdolności do pracy.	Czynności kontrolne będą prowadzone w miejscu zamieszkania, miejscu pobytu, miejscu pracy osoby kontrolowanej lub w miejscu wykonywania przez nią pozarolniczej działalności lub w innym miejscu, jeżeli jest to konieczne ze względu na cel kontroli. (Czyli ZUS będzie mógł kontrolować praktycznie wszędzie!)

Co wolno obecnie a co po zmianach? – Przykłady

Dopuszczalne już dzisiaj: wykonanie niezbędnych czynności zapewniających podstawowe potrzeby życiowe, wyjazd do rodziny na okres leczenia (o ile zgłosiliśmy ten adres i on widnieje na zwolnieniu!) czy sporadyczne wyjście do sklepu, jeśli jest to konieczne dla chorego. Przykłady z orzecznictwa:

• pracownik, pomimo zwolnienia na depresję, był widziany nie „w miejscu zamieszkania” lecz na placu zabaw z dzieckiem, co jednak Sąd uznał nie było sprzeczne z celem leczenia, gdyż lekarz zalecił ruch i unikanie stresu (wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga z 24 października 2025 r. sygn. VII Ua 69/24);
• przypadek obrony pracy doktorskiej podczas zwolnienia lekarskiego z powodu zaburzeń psychicznych. Sąd uznał, że przygotowania do obrony i sama obrona mogły mieć negatywny wpływ na zdrowie, jednak w ocenie biegłych i sądu działania te nie naruszyły zakazu wykorzystywania zwolnienia niezgodnie z celem, gdyż miały charakter terapeutyczny i sprzyjały poprawie stanu psychicznego (wyrok Sądu Rejonowego w Olsztynie z 28 listopada 2017 r. sygn. IV U 153/16);

Co będzie możliwe po zmianach przepisów? Przede wszystkim czynności dnia codziennego zostały zapisane wprost, jako możliwe do wykonania, bez ryzyka zakwestionowania zwolnienia lekarskiego. Skończy się więc obawa przed kontrolą L4, np. podczas zakupów spożywczych. Po drugie, można będzie podjąć czynności incydentalne w pracy – np. wziąć udział w pilnej naradzie lub wideokonferencji jeśli sytuacja będzie tego wymagała. Brzmi rozsądnie?

ZUS zażąda informacji bezpośrednio od lekarza

Inspektor ZUS będzie mógł zażądać od wystawiającego zaświadczenie lekarskie lub od podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, w którym wystawiono zaświadczenie lekarskie, udostępnienia dokumentacji medycznej dotyczącej ubezpieczonego lub chorego członka rodziny, stanowiącej podstawę wydania zaświadczenia lekarskiego lub udzielenia wyjaśnień i informacji w sprawie.

Czy podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych oraz lekarze (a także pacjenci), są świadomi jak wiele informacji wrażliwych, o stanie zdrowia chorego, będzie trzeba przekazać inspektorowi ZUS?

Zbyt wiele nieobecności może być przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę

Swobodniejsze korzystanie ze zwolnienia lekarskiego może zachęcać do jego częstszego wykorzystywania. To może jednak skończyć się wypowiedzeniem umowy o pracę. Nawet bowiem usprawiedliwiona nieobecność w pracy, ale często się powtarzająca lub długotrwała, dezorganizująca proces pracy, może stanowić przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę.

Długotrwała choroba pracownika samodzielnie stanowi usprawiedliwioną przyczynę wypowiedzenia, gdyż zawsze powoduje niekorzystne skutki dla pracodawcy. Dezorganizacja pracy, spowodowana długotrwałą nieobecnością pracownika, może stanowić przyczynę wypowiedzenia umowy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2017 r. sygn. I PK 290/16).

W innym z wyroków, SN stwierdził: dezorganizacja pracy, spowodowana długotrwałą nieobecnością etatowca, może stanowić przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2006 r. sygn. I PK 305/05).

***

Jeśli tylko chcesz, serdecznie zapraszam Cię do współpracy ze mną. Wybierz opcję Skontaktuj się ze mną lub poczytaj O MNIE, MEDIA, WYWIADY