Zdjęcie byłego pracownika ze strony firmowej zostało skasowane w miesiąc po rozwiązaniu umowy o pracę. W katalogu produktowym, znajdowało się jednak jeszcze przez kilkanaście kolejnych miesięcy… Znasz takie przypadki? Są ich tysiące.

Wizerunek pracownika a jego rozpowszechnianie

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 października 2009 r. (I CSK 72/09, OSNC-ZD 2010, Nr A, poz. 29) stwierdził, że wprawdzie nie ma w doktrynie prawa jednolitego rozumienia pojęcia wizerunku, ale przeważa stanowisko, w którym na czoło wybijają się dostrzegalne, fizyczne cechy człowieka, tworzące jego wygląd i pozwalające na identyfikację osoby wśród ludzi jako obraz fizyczny czyli portret.

Wizerunkiem będzie więc bezsprzecznie fotografia pracownika i to na niej skupię się w niniejszym artykule.

Rozpowszechnianie oznacza z kolei publiczne udostępnianie wizerunku, lub korespondencji, za pomocą dowolnego medium: telewizji, filmu, prasy drukowanej, na plakatach, pocztówkach, w Internecie, wystawiania na wystawach itp. Istotny jest wymóg publicznego udostępnienia, a więc takiego, które jest przeznaczone dla niezamkniętego grona osób[1].

Rozpowszechnienie wizerunku nie musi być nastawione „na zysk”. Zamieszczenie zdjęcia pracownika na stronie internetowej (chociaż „zawsze tak robiliśmy i nikt nie miał pretensji”) też jest publicznym rozpowszechnieniem wizerunku pracownika.

---

[1] Komentarz do ustawy Prawo autorskie i prawa pokrewne; red. J. Barta, wyd. 4, 2017, Legalis

[2] Podobnie: J. Szczotka, 4. Wyjątki – dozwolone korzystanie z cudzego wizerunku [w:] Sensum, non verba spectamus. Księga jubileuszowa Profesor Urszuli Promińskiej, red. M. Balcerzak, J. Chlebny, J. Janeta, W. J. Katner, Warszawa 2024.

Jak prawo reguluje kwestię wizerunku?

Przede wszystkim wizerunek pracownika jest materią aż 4 różnych regulacji prawnych. Żeby było łatwiej wskazuję je w tabelce poniżej 👇

Prawo autorskie	Kodeks pracy i Kodeks cywilny	RODO
Art. 81 1. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. 2. Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku: 1)osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych; 2)osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza.	Art. 111KP Pracodawca jest obowiązany szanować godność i inne dobra osobiste pracownika. Art. 23 KC Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.	Art. 4 pkt 14 ,,dane biometryczne” oznaczają dane osobowe, które wynikają ze specjalnego przetwarzania technicznego, dotyczą cech fizycznych, fizjologicznych lub behawioralnych osoby fizycznej oraz umożliwiają lub potwierdzają jednoznaczną identyfikację tej osoby, takie jak wizerunek twarzy lub dane daktyloskopijne; Art. 9 1. Zabrania się przetwarzania danych osobowych (…) danych biometrycznych w celu jednoznacznego zidentyfikowania osoby fizycznej lub danych dotyczących zdrowia, seksualności lub orientacji seksualnej tej osoby.

Z tych przytoczonych powyżej regulacji prawnych możemy wyczytać kilka zasad:

1. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga co do zasady zgody. Wyjątkiem jest sytuacja gdy wizerunek osoby stanowi jedynie szczegół całości – np. pracodawca może na stronie internetowej zamieścić np. zdjęcia z wyjazdu firmowego i to bez zgody pracownika – ponieważ ten wizerunek stanowi bowiem wyłącznie szczegół całości.
2. Jeśli za pozowanie pracownik otrzymał zapłatę, zgoda nie jest już konieczna – zwracam jednak uwagę, iż wątpliwe jest aby uznać, że wynagrodzenie za pracę pokrywa także „pozowanie”, chyba że pracodawca zatrudnia modela lub modelkę. Poza tymi sytuacjami pozowanie nie będzie natomiast związane z rodzajem wykonywanej pracy a więc za pozowanie (np. zgodę na rozpowszechnienie wizerunku w folderze reklamowym) pracownik powinien otrzymać wynagrodzenie.
3. Zdjęcie indywidualne pracownika nie może być wykorzystane przez pracodawcę w dowolny sposób, wymagane jest zezwolenie pracownika.
4. Wizerunek stanowi dobro osobiste. Za jego naruszenie przysługuje prawo do zadośćuczynienia (art. 24 Kodeksu cywilnego).
5. Wizerunek to dana osobowa i to szczególnej kategorii. Wykorzystanie bez podstawy prawnej (np. zgody) będzie oznaczać także naruszenie ochrony danych osobowych.

Czy warunek przekazania wizerunku (zdjęcia) może zostać narzucony przez umowę o pracę lub regulamin pracy? Kwestia ta nie jest jednoznaczna, moim tylko na zasadzie wyjątku. W literaturze ukształtował się pogląd, iż jest to możliwe w celu wyrobienia pracownikowi legitymacji służbowej umożliwiającej wejście do budynku (podstawą prawną w zakresie przetwarzania danych osobowych będzie art. 6 ust. 1 lit b RODO)[2] – czyli wizerunek jest wówczas wykorzystywany na potrzeby wewnętrzne. Zgodziłbym się więc ze stwierdzeniem, iż takie wykorzystanie jest też dozwolone w intranecie np. wewnętrznej bazie kontaktów. Trudno będzie jednak znaleźć podstawę przetwarzania wizerunku twarzy pracownika na publicznie dostępnej stronie internetowej!. Wówczas podstawą powinna być zgoda pracownika. (Uwaga! Wymuszona zgoda to nie zgoda wg RODO!).

Czy pracodawca może zamieścić zdjęcie pracownika w katalogu produktowym bez jego wiedzy?

Jak wynika z powyższego, zdecydowanie nie! W literaturze prawniczej czytamy, że pracodawca nie jest uprawniony do swobodnego dysponowania wizerunkiem pracownika (w szczególności do wykorzystania go w celach reklamowych)[1]

Zdjęcie indywidualne pracownika w katalogu produktowym / stronie internetowej itp. powinno więc poprzedzać uzyskanie zgody pracownika, chyba, że otrzymał on wynagrodzenie za pozowanie. W praktyce wykorzystanie wizerunku pracownika do celów marketingowych należy uregulować w odrębnej umowie.

Jakie wnioski? Sprawdź czy korzystasz ze zdjęć pracowników, a najlepiej zrób zestawienie sytuacji i kontekstów publikacji takich zdjęć. Zapoznaj swój dział marketingu oraz dział HR z zasadami o których tutaj napisałem. Rozważ wprowadzenie procedury pozyskiwania zgód na publikację wizerunku oraz procedury… usuwania wizerunku po rozstaniu z pracownikiem! Jak zawsze piszę z praktyki – prowadziłem już wygrany (!) spór o ochronę dóbr osobistych, w których podstawą zadośćuczynienia było właśnie bezprawne wykorzystywanie wizerunku po rozwiązaniu umowy o pracę, z czego były pracodawca czerpał zyski.

---

[1] M. Wujczyk, 9. Prawo pracownika do prywatności a wykorzystanie wizerunku pracownika przez pracodawcę [w:] Prawo pracownika do ochrony prywatności, Warszawa 2012.

***

Serdecznie zapraszam Cię do współpracy ze mną. Wybierz opcję Skontaktuj się ze mną lub poczytaj O MNIE, MEDIA, WYWIADY